bio banding - biologiczne dopasowanie

Ograniczenie różnic związanych z dojrzałością biologiczną zwiększy równość w treningu i rywalizacji sportowej oraz może potencjalnie zmniejszyć ryzyko kontuzji wśród młodych sportowców (Cumming, Brown 2017). Sportowcy w tym samym wieku chronologicznym mogą mieć różny wiek biologiczny, więc różnice w fizycznych zdolnościach, takich jak siła czy szybkość mogą być ogromne. W niektórych grupach wiekowych różnice pomiędzy niektórymi zawodnikami mogą być tak duże, że obejmować będą kilka lat rozwoju biologicznego. Może to mieć znaczny wpływ na rozwój zawodników i ich wydajność obecnie i w przyszłości (Malina 2015).


Koncepcja bio-bandingu stara się stworzyć optymalne środowisko do rozwoju zarówno dla wczesno, jak i późno dojrzewających zawodników. Dzięki różnicowaniu środowiska uczenia się proces bio-bandingu może teoretycznie przynieść korzyści i początkującym, i późno dojrzewającym sportowcom. Dla przykładu – w środowisku, w którym wczesno rozwijający się zawodnicy rywalizują z innymi o podobnej sprawności fizycznej, nie mogąc już korzystać

z bonusu w postaci fizycznej przewagi jednych nad drugimi, będą oni zachęceni do używania i rozwijania swoich technicznych i taktycznych umiejętności. Przygotowuje ich to do przyszłych wyzwań czekających na dalszych etapach treningu sportowego. To podejście przynosi korzyść również zawodnikom późno dojrzewającym, dając im większą możliwość wykazania fizycznych i technicznych atrybutów w rywalizacji z równymi mu sportowcami.


DLACZEGO BIO-BANDING JEST WAŻNY W SZKOLENIU SPORTOWYM?

Ponieważ dzieci dojrzewają w różnym wieku, przez co w różnym czasie mogą korzystać z efektów swojego rozwoju. Różnic w ich rozwoju fizycznym, społecznym i psychicznym może być wiele nawet wśród dzieci będących w identycznym wieku kalendarzowym. Czas dojrzewania ma ogromne znaczenie dla szkolenia sportowego, rywalizacji i identyfikacji talentów, dlatego koncepcja ta pomaga rozwiązywać problemy związane z tymi obszarami i zminimalizować ryzyko błędnej oceny (rys. 1).


Rysunek 1. Współczesny model bio-bandingu do sportów młodzieżowych








"Bio-banding to proces grupowania sportowców w oparciu o atrybuty związane ze wzrostem i dojrzewaniem, a nie z wiekiem chronologicznym."

TRENING Ponieważ fizyczne cechy obserwowane u młodych sportowców są uznawane za złe czynniki

prognozujące sukces na poziomie elitarnego, w pełni rozwiniętego sportowca (Till 2010), bio-banding jako uzupełnienie rywalizacji w grupie wiekowej może przynieść wymierne korzyści zarówno wczesno, jak i późno dojrzewającym zawodnikom. Jeżeli chodzi o trening młodzieży, to wszystkie zdolności fizyczne reagują na bodźce treningowe, niezależnie od wieku, jednak niektóre, jak na przykład szybkość, mogą być bardziej wrażliwe na adaptację w określonych momentach dojrzewania (np. przed maksymalnym tempem wzrostu – PHV) (Lloyd 2012).


Bardzo ważne jest zarządzanie i kontrola programu treningowego każdego zawodnika zgodnie z jego poziomem dojrzałości i umiejętności. Zryw wzrostu jest okresem zwiększonego ryzyka powstawania urazów przeciążeniowych, dlatego obciążenia treningowe muszą być dokładnie monitorowane w fazie dynamicznego wzrostu. Ponadto dzieciństwo i okres dorastania to czas szybkiego rozwoju zdolności motorycznych. Istotne jest, aby młodzi sportowcy na tym etapie skupiali się na wykorzystywaniu swoich umiejętności technicznych i taktycznych.



ZAWODY I RYWALIZACJA Rywalizacja jest integralną częścią programów treningowych dla młodzieży, w których indywidualne różnice we wzroście i dojrzewaniu mają ogromny wpływ na wyniki zawodnika oraz jego rozwój. W tym ujęciu zawodnicy wczesno dojrzewający doświadczają przewagi w rywalizacji ze względu na ich wysokość i masę ciała, a w konsekwencji – wyższy poziom zdolności motorycznych. Dzięki temu postrzegani są jako lepsi. Wyobraźmy sobie mecz piłki nożnej młodzieży w wieku U14, w którym średnia wysokość i waga jednego zespołu wynosi 160 cm i 50 kg, podczas gdy ich przeciwnik ma odpowiednio 153 cm i 44 kg. Taka sytuacja może zachęcać (a wręcz na pewno tak będzie) do wykorzystania przewagi fizycznej w celu wygrania zawodów kosztem wykorzystania umiejętności technicznych i taktycznych.


Ta przewaga i sukces w rywalizacji sportowej będą jednocześnie obniżać poziom ambicji zawodnika, co w większości przypadków skutecznie zahamuje jego dalszy rozwój. Jest to jeden z głównych powodów tego, że zawodnik może być źle przygotowany do przyszłej rywalizacji z równymi sobie przeciwnikami lub w dorosłym sporcie. Regularnie obserwuję to zjawisko w pracy z zawodnikami, którzy po zakończeniu wieku juniora trafiają do mnie z nadzieją, że pomogę im przygotować się do sportu seniorskiego. IDENTYFIKACJA TALENTÓW Bardzo ważne jest również, aby uświadomić sobie, jak ogromny wpływ ma dojrzewanie na proces identyfikacji talentów i selekcji w sporcie. Prawdopodobieństwo, że zawodnicy późno dojrzewający zostaną zauważeni lub zatrzymani przez najlepsze akademie piłkarskie spada aż dziesięciokrotnie (Buchheit 2014). Sugeruje to, że dopasowanie pod względem rozwoju biologicznego może stanowić praktyczne rozwiązanie problemu błędnej selekcji poprzez ograniczenie wpływu wieku zawodnika. Pomaga to klubom zatrzymywać utalentowanych zawodników, którzy w większości wypadków są odrzucani przez proces selekcyjny. Obecne strategie selekcji sportowej w dużej mierze sprzyjają zawodnikom opierającym się na fizycznych i rozwojowych atrybutach, co może mieć negatywny wpływ na ich długoterminowy rozwój.



METODY OCENY DOJRZAŁOŚCI BIOLOGICZNEJ

Jak grupować zawodników pod kątem rozwoju biologicznego? Badania nad potencjalnymi zaletami grupowania sportowców według kryterium wieku biologicznego, a nie chronologicznego postawiły problem – jaki sposób jest najlepszy do oceny dojrzałości biologicznej? Pewne metody, choć są bardzo skuteczne (jak np. ocena drugorzędnych cech

płciowych i owłosienia łonowego), są niepraktyczne i w wielu przypadkach niemożliwe do wykonania. Do bezinwazyjnej metody oceny stosuje się proste metody antropometryczne, które pozwalają oszacować wysokość w okresie dorosłości i określić tempo wzrostu wysokości i masy ciała:


● procent przewidywanej dorosłej wysokości ciała (PAH)

● przewidywany moment dojrzałości (maturity offset)


Procent przewidywanej dorosłej wysokości ciała PAH

PAH jest metodą, która szacuje stopień dojrzałości. Obliczany jest on przy użyciu modelu Khamisa-Roche (Khamis, Roche 1994). Moment dojrzewania określa się, szacując, jak daleko dziecko znajduje się od maksymalnego tempa wzrostu (PHV). Dzięki wykorzystaniu PAH możliwe jest grupowanie zawodników w kategorie dojrzałości. Te kategorie to:


okres przedpokwitaniowy – pre-pubertal (<85% PAH)

wczesny okres dojrzewania – early pubertal (>85–90% PAH)

w połowie okresu dojrzewania – mid-pubertal (90–95% PAH)

późny okres dojrzewania – late pubertal (>95% PAH).


Przewidywany moment dojrzałości

Przewidywany moment dojrzewania, czyli czas od wystąpienia PHV (Maksymalne Tempo Wzrostu), wykorzystuje wiek, wysokość ciała, wysokość ciała siedząc i wagę do przewidywania wieku, w którym wystąpi maksymalne tempo wzrostu. Przewidywanie momentu dojrzałości jest wskaźnikiem statusu dojrzałości (przed, około lub po PHV).


Tabela 1. Korelacja między stopniem dojrzewania (stadium owłosienia łonowego) a dojrzewaniem somatycznym według procenta dorosłej wysokości ciała u portugalskich piłkarzy nożnych w wieku 11-15 lat



Rozkład stadiów owłosienia łonowego (PH) w stosunku do czterech grup dla przewidywanej wysokości ciała pokazuje użyteczność tej oceny. Dane przedstawione w tabeli (tab. 1) dotyczą piłkarzy nożnych w wieku 11–15 lat. Chociaż grupa badana nie jest duża, to obrazuje nam to pewną zależność i pozwala wyciągnąć wnioski:


1. Większość zawodników z procentem przewidywanej dorosłej wysokości (PAH) poniżej 85% i między 85% a 90% to odpowiednio dzieci przed etapem dojrzewania (PH 1) i we wczesnym jego okresie (PH 2).


2. Większość zawodników PAH od 90% do 95% i powyżej 95% jest odpowiednio w połowie okresu dojrzewania (PH 3) i w późnym okresie dojrzewania (PH 4).


3. Podobnie PHV ma tendencję do występowania między 88% a 96% przewidywanej dorosłej wysokości ciała, osiągając maksimum na poziomie 92% (Baxter-Jones 2013).


Procent przewidywanej dorosłej wysokości nie jest wskaźnikiem prędkości wzrostu, chociaż można go wykorzystać do wskazania, czy nastolatek może przechodzić przez okres dojrzewania. Dowody zebrane z badań wskazują, że PHV występuje w przybliżeniu w 91–92% dorosłej wysokości, przy liniowym skoku trwającym w przybliżeniu 24–26 miesięcy (Stang, Story 2005).

BIO-BANDING, A RZECZYWISTOŚĆ

Praktyka stosowania bio-bandingu cieszy się coraz większym zainteresowaniem w dziedzinie sportu młodzieżowego i jest wykorzystywana w różnych kontekstach. Pojawiające się dowody sugerują, że bio-banding, jako dodatek do rywalizacji w grupie wiekowej, może być korzystny zarówno dla wczesno, jak i późno dojrzewających zawodników. Konieczne są jednak dalsze badania, aby potwierdzić ustalenia i ocenić, w jakim stopniu mogą one wpływać na proces szkolenia sportowego i zrozumieć ograniczenia omawianej koncepcji.


Chociaż proces bio-bandingu może potencjalnie pozytywnie wpływać na doświadczenia i rozwój młodych sportowców, ważne jest, aby zdawać sobie sprawę, że nie jest to panaceum i że powinien on działać w ramach wieloaspektowego i całościowego programu rozwoju. Bio-banding jest jednym z wielu narzędzi, które można wykorzystać do lepszego zrozumienia i wspierania rozwoju oraz dobrego samopoczucia młodych sportowców. Nie zastępuje treningu lub zawodów w określonej grupie wiekowej. Jest raczej dodatkowym działaniem, które może potencjalnie w pewnym sensie rzucić wyzwanie zawodnikom i stworzyć bardziej zróżnicowane i odpowiednie dla ich rozwoju środowisko uczenia się.



Zgodnie z tym rozumowaniem skuteczniejszy program rozwoju sportowców może obejmować zorganizowanie treningu lub turnieju zarówno w grupach wiekowych, jak i grupach z dopasowaniem biologicznym, które oferują sportowcom bardziej różnorodny, wielopłaszczyznowy i rozwojowy bodziec edukacyjny. „Podejście hybrydowe” (Tucker 2016)

może obejmować comiesięczne lub dwumiesięczne obozy oraz zawody z grupowaniem zawodników według dopasowania biologicznego w ramach istniejącego programu treningowego. Taki system zachowałby korzyści wynikające z rywalizacji w grupie wiekowej, jednocześnie dostosowując się do jego ograniczeń. Zmusiłby również zawodników do rozwijania się w szerszym zakresie, co mogłoby zoptymalizować ich rozwój i zdobywanie umiejętności. Podejście hybrydowe umożliwiłoby także trenerom i skautom ocenę umiejętności i potencjału sportowców w szerszym zakresie (Cumming, Lloyd 2017).


PODSUMOWANIE

Chociaż bio-banding klasyfikuje zawodników w grupach w oparciu o cechy fizyczne, bierze pod uwagę również psychologiczne i techniczne umiejętności. Na przykład wczesno dojrzewający sportowcy mogą zostać zniechęceni do uczestnictwa w rywalizacji ze starszymi zawodnikami, jeśli nie posiadają umiejętności technicznych lub psychicznej dojrzałości, aby poradzić sobie z tym wyzwaniem.


Późno dojrzewający zawodnik, który osiąga korzyści z treningu w swojej grupie wiekowej, nie będzie czuć tego samego w rywalizacji z młodszymi zawodnikami o podobnym poziomie dojrzałości. W rezultacie podczas grupowania w oparciu o rozwój biologiczny, pod uwagę powinno się brać zarówno psychologiczne, jak i techniczne cechy zawodnika.


Kluczowym elementem rozwoju młodzieży w kontekście bio-bandingu jest odniesienie do środowiska uczenia się. Warto zwrócić uwagę, że takie czynniki, jak rozwój społeczny, psychologiczny i fizyczny mają fundamentalne znaczenie dla zdrowego rozwoju dzieci i młodzieży. Poświęcenie uwagi jednemu lub kilku z tych czynników z pewnością przyczyni się do rozwoju młodych sportowców.


CHCESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ O DŁUGOFALOWYM ROZWOJU MŁODYCH SPORTOWCÓW?


WEŹ UDZIAŁ W NASZYM FLAGOWYM SZKOLENIU PRZYGOTOWANIE MOTORYCZNE W TRENINGU DZIECI I MŁODZIEŻY 29 LUTEGO 2020 W KRAKOWIE!

WIĘCEJ INFORMACJI O SZKOLENIU


Spodobał Ci się ten tekst, uważasz go za pomocny i przydatny? Podziel się nim ze światem, niech inni też z niego skorzystają!


Jeżeli chcesz widzieć więcej o przygotowaniu motorycznym zapraszam Cię do zamówienie mojej książki GOTOWY DO GRY - pierwszego w Polsce podręcznika przygotowania motorycznego dla trenerów i zawodników. Możesz ją zamówić TUTAJ



REFERENCES

  • Sean P. Cumming, Daniel J. Brown, Siobhan Mitchell, James Bunce, Dan Hunt, Chris Hedges, Gregory Crane, Aleks Gross, Sam Scott, Ed Franklin, Dave Breakspear, Luke Dennison, Paul White, Andrew Cain, Joey C. Eisenmann & Robert M. Malina (2017): Premier League academy soccer players’ experiences of competing in a tournament bio-banded for biological maturation, Journal of Sports Sciences

  • Malina RM, Rogol AD, Cumming SP, Coelho e Silva MJ, Figueiredo AJ. (2015) Biological maturation of youth athletes: assessment and implications Br J Sports Med 2015;49:852-859.

  • Till, K., Cobley, S., Wattie, N., O’Hara, J., Cooke, C., & Chapman, C. (2010). The prevalence, influential factors and mechanisms of relative age effects in UK Rugby League. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 20(2), 320–329.

  • Lloyd RS and Oliver JL. The youth physical development model: A new approach to long-term athletic development. Strength Cond J 34: 61–72, 2012

  • Buchheit, M., & Mendez-Villanueva, A. (2014). Effects of age, maturity and body dimensions on match running performance in highly trained under-15 soccer players. Journal of Sports Sciences, 32(13), 1271–1278.

  • Khamis, H. J., & Roche, A. F. (1994). Predicting adult height without using skeletal age: The Khamis-Roche method. Pediatrics, 94, 504–507

  • Baxter-Jones ADG. Growth, maturation, and training. In: Handbook of Sports Medicine and Science: Gymnastics. Caine DJ, Russell KW and Lim L, eds. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd, 2013. pp. 17–27.

skontaktuj się ze mną

JEŚLI MASZ PYTANIA ZADZWOŃ LUB NAPISZ DO MNIE
  • Facebook - Czarny Krąg
  • Instagram - Czarny Krąg
  • YouTube - Czarny Krąg

©2019 BY WALDEMAR WARCHOŁ